Ý nghĩa và thông điệp “phản chiến tranh” phim mộ đom đóm (Grave of the Fireflies)

Link Video:

Giữa thời đại có quá nhiều bộ anime theo xu hướng như hiện nay, thì việc xem lại những bộ anime kinh điển sẽ cho ta những trải nghiệm mới mẻ. Mộ đom đóm là một trong những tác phẩm tiêu biểu.

   

    “Cái chết chia lìa con người, nhưng cũng chính cái chết gắn liền con người với nhau”. Mỗi khi đọc câu nói này, tôi lại nghĩ về Seita  và Setsuko trong “Mộ đom đóm”. Là một bộ phim hoạt hình Nhật Bản của hãng phim hoạt hình Ghibli sản xuất năm 1988 do đạo diễn Takahata Isao viết kịch bản và đạo diễn, cho đến thời điểm hiện tại, những chi tiết trong phim vẫn không khỏi gây ám ảnh cho người xem về đề tài “phản chiến tranh

Bộ phim phơi bày những hình ảnh hoang tàn, đổ nát, chết chóc, bom đạn bao trùm cả không gian u ám ở Nhật trong thời chiến. Cả nước Nhật đang rớm máu với những vết thương bởi chiến tranh. Tiếng động cơ máy bay rền rĩ, tiếng đạn pháo rít lên rợn người, tiếng người kêu than thảm thiết. Những bước chân chạy loạn đan vào nhau.  Từ đó ta thấy, sự mất mát đau thương sau chiến tranh to lớn đến mức nào. Chiến tranh gieo rắc nỗi kinh hoàng và bất hạnh cho những nơi nó đi qua. Gia đình hai anh em Seita và Setsuko cũng chỉ là nạn nhân cho sự khốn khổ đó.
Không để các bạn đợi lâu nữa và sau đây hãy cùng Ask kpop entertainment khám phá một cách chân thật về ý nghĩa và thông điệp “phản chiến tranh” trong Mộ đom đóm.

Nội dung phim 

   Mộ Đom Đóm mở đầu bằng một câu nói khiến người xem bàng hoàng và ám ảnh “Ngày 21/9/1945 là ngày tôi chết” với hình ảnh những xác người chết đói nằm la liệt, khung cảnh thảm đạm ấy cũng là bối cảnh xuyên suốt bộ phim. Nước Nhật trong chiến tranh thế giới thứ 2 hiện ra trong cảnh máy bay vần vũ trên đầu, đạn pháo rơi như trút lửa xuống những mái nhà, dòng người náo loạn chạy trong làn mưa bom, tiếng la hét, tiếng khóc như hòa vào tiếng nổ. Trong số đó có một cậu bé cõng em nhỏ trên lưng, hối hả chạy tìm nơi trú ẩn. Đó là Seita và Setsuko. 

Seita đưa em gái đến sống nương nhờ họ hàng xa. Người dì ích kỷ đón nhận hai đứa trẻ chỉ vì những thứ còn giá trị trên chiếc xe đẩy của chúng. Seita và Setsuko phải vật lộn để tồn tại giữa một bên là nạn đói và một bên là sự thờ ơ đến nhẫn tâm của những người xung quanh.

Hai anh em bên bờ hồ cạnh hầm mỏ.

Sau khoảng thời gian 2 anh em sống trong sự mắng chửi, phân biệt đối xử và bị gò bó, tù túng, cậu bé Seita phải đối diện với một lựa chọn đó là ở lại với người dì ích kỷ, làm việc và đối diện với sự thật. Hoặc là chạy trốn để có được sự tự do mặc dù sẽ rất khó khăn, thiếu thốn nhưng hai anh em cậu sẽ làm được những điều mình thích. Và rồi cuối cùng 2 anh em quyết định tự mình đi tìm nơi trú ẩn đó chính là căn hầm trú bom bị bỏ hoang. Cậu bé đã cố gắng đi ăn trộm đồ để sinh tồn. Seita phải ăn cắp đồ, thức ăn của những người nông dân để qua cơn đói khát của cậu và đứa em nhỏ. Một lần cậu bị bắt gặp và bị đánh đập. 

Trớ trêu thay, một lần em gái bị bệnh, bác sĩ bảo là do thiếu ăn, Seita quyết định đến ngân hàng rút hết tiền, cậu vui sướng mang về nào gạo, nào trứng và nghĩ đến nụ cười của em gái khi được ăn no, Setsuko lại ra đi mãi mãi. Phút cuối cùng, em mỉm cười nói với Seita  “Cảm ơn anh”, và đi vào giấc ngủ vĩnh hằng. Em giống như một thiên thần ngoan ngoãn, hồn nhiên, vui tươi, nụ cười trong veo lảnh lót sưởi ấm lòng người. Đoạn hồi ức của Seita về em gái chạy nhảy quanh căn nhà hoang nhẹ nhàng, giản dị mà lấy đi nước mắt bao khán giả. Em nín thở xòe tay đón lấy con đom đóm, em núp chỗ này, chạy chỗ kia như chú cún con, em trùm khăn chạy vòng vòng bên hồ nước, vui vẻ hồn nhiên… Tất cả bỗng trở thành hoài niệm. Đối với Seita , giây phút ấy bầu trời của cậu đã sụp đổ, nguồn ánh sáng để cậu bước tiếp cũng không còn, tất cả đã hóa thành tro bụi cùng ngọn lửa hỏa thiêu Setsuko trên đồi. 

 

Đom đóm điềm báo cho sự sống mong manh.

Trong tựa đề gốc tiếng Nhật (火垂るの墓) từ “hotaru” (đom đóm) không được viết như thông thường với một chữ kanji (蛍) mà với hai chữ kanji (火 – “hi”,có nghĩa là lửa 垂 – “tareru”,có nghĩa là rủ xuống) với nghĩa một giọt nước chuẩn bị rơi khỏi chiếc lá. 

Chúng ta có thể thấy hình ảnh những con đom đóm xuất hiện xuyên suốt bộ phim. Ngay sau buổi tối mà hai anh em bắt đom đóm để thắp sáng căn hầm tối tăm ấy – buổi tối mà hai anh em chìm dần vào những ước mơ những hy vọng về một thế giới khác, những con đom đóm đã chết. Buổi sáng hôm sau, Setsuko lặng lẽ đào ngôi mộ cho những con đom đóm.Cuộc sống ngắn ngủi của những con đom đóm là một ẩn dụ về sự mong manh của cuộc sống . Bởi lẽ, trong thế chiến có rất nhiều đứa trẻ vô tội ra đi mãi mãi giống như những con đom đóm tuy rất đẹp nhưng lại không sống được lâu.

Cảnh tượng những con đom đóm đầy hết hai bàn tay nhỏ của Setsuko thật đau lòng. Nó chính là hiện thân cho những giấc mơ, những thứ đẹp đẽ luôn nhanh chóng tan biến. Setsuko bảo em đã biết rồi, em làm ngôi mộ giống như mộ của mẹ vậy, mẹ đã chết. Seita, người đã nhìn thấy cảnh mẹ mình trong cơn nguy kịch, băng bó khắp người, thấy cảnh mẹ mình chết, bị ném vào hố thiêu tập thể, lúc đó đã không còn sức kiềm chế, cậu vỡ òa trong đau đớn. Setsuko là người thân duy nhất của cậu, là người cậu yêu quý nhất, là người mà cậu không muốn chịu đau khổ. Giờ đây Setsuko đã biết mình mất mẹ, bao nhiêu cố gắng của cậu trở nên vô nghĩa, liệu cậu còn có thể khiến em mình mãi hồn nhiên như xưa không.

Những điều tốt đẹp lại nhanh tan biến?

  Có một câu nói mà mình đã để ý, đó là câu nói của người bán rơm và than để hỏa thiêu. “Ngày hôm nay thật đẹp trời, vậy mà không ai để ý cả”

  Câu nói này tạo mâu thuẫn để khán giả nhìn lại bộ phim. Lúc đó, Seita vừa phát hiện ra cha mình mất, biết tin nước Nhật đầu hàng vô điều kiện, mọi niềm tin trong cậu đều đã sụp đổ. Setsuko cũng chết, chết trong cơn đói và cơn sốt. Những đồng tiền cậu mang về, thức ăn cậu nấu cũng không còn ý nghĩa. Nhưng “hôm nay lại là một ngày đẹp trời“, vì hôm nay không có cánh máy bay trên bầu trời, không có loa thông báo trú bom.

  Tối đến, hai anh em ra vườn và ngắm đom đóm. Họ ra biển, nô đùa trong ánh nắng, khi những người làm muối nhìn họ một cách khó hiểu. Hai anh em cùng hát với nhau bên cây đàn dương cầm trong nhà, nhưng người dì la mắng vì đó đang là chiến tranh, “tụi bay không nhận ra sao”. Seita cảm thấy mình là vua, cảm thấy khoái chí khi ăn trộm đồ của người khác trong hoàn cảnh nguy hiểm khi máy bay địch đang ném bom, vì cậu biết rằng điều đó sẽ làm em của cậu vui, với những thứ đồ ăn mà cậu đem về.

Đối với hai anh em họ, chiến tranh không thể ảnh hưởng tới niềm vui trẻ thơ của họ, hay Seita không để chiến tranh làm mờ đi sự hồn nhiên của Setsuko. Đối với họ, “hôm nay cũng là một ngày đẹp trời ,dù bom rơi, nhưng không ai để ý cả.”

 

 Ý nghĩa của phim

Mộ Đom Đóm (Graves Of Fireflies) là 1 trong những bộ phim hoạt hình thành công nhất của cố đạo diễn Isao Takahata. Ngoài thông điệp phản ánh chiến tranh và tình cảm gia đình thì bộ phim còn làm tốt việc khắc họa hình ảnh hậu chiến tranh. Hậu quả tàn khốc và đáng sợ kéo theo sau đó là sự sụp đổ của nền kinh tế Nhật Bản và nạn đói khủng khiếp kéo dài.

Đây là một bộ phim thống nhất về mặt ý tưởng. Những con đom đóm, những niềm vui, những điều đẹp đẽ, Chúng đều là những thứ không thể tồn tại lâu. Khán giả khi xem phim, có những giây phút ngắn ngủi vui niềm vui của hai anh em, để rồi chìm vào nước mắt khi thực tại đau khổ trở lại, như những con đom đóm. Chiến tranh chưa bao giờ được tái hiện đau đớn như vậy khi đề cập trực tiếp đến chiến tranh một cách tối thiểu.

Bộ phim chứa đựng rất nhiều những hình vẽ và sự mô tả rất xúc động những hậu quả khủng khiếp của chiến tranh đối với xã hội và từng cá nhân trong đó, nhiều nhà phê bình đã coi Mộ Đom đóm là một bộ phim phản chiến. Bộ phim cũng cung cấp cho người xem một cái nhìn từ bên trong về văn hóa Nhật Bản khi tập trung vào miêu tả bi kịch của con người bởi chiến tranh hơn là tìm cách ca ngợi những hành động anh hùng.

Những ảo giác trong phim, hình ảnh chuyến tàu là thứ neo giữ lại chút niềm tin của bộ phim. Seita không hỏa táng em mình ở đền, như lời người bán rơm để Setsuko được an nghỉ. Seita biết rằng cậu sẽ chết, hay suy cho cùng, cậu không thiết sống. Seita biết khi cậu chết, cậu sẽ không an nghỉ. Cậu không muốn em mình an nghỉ mà cô đơn. Cậu không muốn cậu chết đi và vương vấn nơi trần thế mà không có em gái Setsuko.

Kết luận

Với 89 phút xem phim ta sẽ thấy rằng nó quá yên lặng. Tuy nhiên lại đưa ta đi qua nhiều cung bậc cảm xúc khác nhau, cái chết của Setsuko làm ta lắng đọng lại trong một thước phim im lặng, làm gợi lên suy nghĩ về tình cảm gia đình họ hàng. Hay nói xa hơn là tình người trong chiến tranh. Chiến tranh thay đổi con người. Hình ảnh nhân vật người dì biểu hiện cho cái thực tại đau đớn và đáng ghét của chiến tranh. Mình nghĩ nếu đây là thời bình, và mẹ của hai anh em chết vì tai nạn, thì người dì sẽ đỡ cay nghiệt hơn rất nhiều. Người dì không đáng trách, người nông dân đánh Seita không đáng trách, Chiến tranh mới là thứ phải chịu trách nhiệm. 

Xem “Mộ đom đóm”, tôi chợt nhận ra, hạnh phúc thực sự đơn giản lắm. Dù ăn chẳng đủ no, vẫn có thể vui vẻ cười, chỉ cần được ở bên nhau, ngay cả trong một căn nhà hoang cũng sáng lấp lánh ánh đom đóm. Dù kết thúc buồn như thế, nhưng đọng lại trong tôi không chỉ là nỗi đau, mà hơn hết là tình yêu đẹp đẽ giữa hai đứa trẻ. Tình yêu đó mãi mãi sáng như những ánh đom đóm bay lên bầu trời rực rỡ, nhắc nhở chúng ta về giấc mơ được sống yên bình…

Nếu các bạn có 1 ngày nghỉ, thì mình khuyên đừng nên bắt đầu bằng phim này, bạn đâu muốn khoảng thời gian còn lại phải lau nước mắt. Mình nghĩ là phim này phù hợp nhất vào những lúc bạn chán nản và cảm thấy chần chừ, hãy xem để nhận ra chúng ta may mắn như thế nào và trở lại làm việc.

(Visited 2 times, 1 visits today)